Leerplicht

Inhoud
1. Doel en inhoud van de leerplichtwet
2. Vanaf welke leeftijd is een kind leerplichtig?
3. Op welke leeftijd houdt de leerplicht op?
4. Wat is partiële leerplicht?
5. Wat is vervangende leerplicht?
6. Vrijstelling van geregeld schoolbezoek
7. De taak van een leerplichtambtenaar
8. Verplichtingen van schooldirecteuren, ouders en leerlingen
9. Wilt u meer informatie?

1. Doel en inhoud van de leerplichtwet

Leerplicht hangt heel nauw samen met leerrecht, ofwel het recht op onderwijs. Overal ter wereld wordt dit recht als een groot goed beschouwd. Veel landen hechten er zelfs zoveel waarde aan, dat ze de jeugd via een wet verplichten om naar school te gaan. Nederland is één van die landen.

In ons land staan de rechten en plichten van ouders*, leerlingen en schooldirecteuren precies aangegeven in de leerplichtwet. Deze wet is, kortweg gezegd, een rechtsmiddel waarmee gewaarborgd wordt dat alle jongeren in Nederland aan het onderwijs kunnen en zullen deelnemen. Het doel van de leerplichtwet is dat jongeren zo goed mogelijk worden toegerust met kennis en vaardigheden, die zij nodig hebben om een zelfstandige plek in de samenleving te verwerven. Een afgeronde schoolopleiding is daarvoor een eerste vereiste. (Zie ook de RMC-brochure.)

De volgende zaken staan in de leerplichtwet omschreven:

• Begin van de leerplichtige leeftijd
• Het moment waarop een jongere niet langer onder de leerplichtwet valt
• Op welke basis, al dan niet tijdelijk, vrijstelling verleend kan worden
• Taken van leerplichtambtenaren
• Verplichtingen van schooldirecteuren
• Verplichtingen van ouders en/of leerlingen
  

*In deze tekst wordt met ouders ook gedoeld op voogden en/of feitelijke verzorgers.

 

2. Vanaf welke leeftijd is een kind leerplichtig?

Bijna alle kinderen beleven hun eerste schooldag op vierjarige leeftijd. Hun moeder of vader laat ze bij de juf van groep één achter. Dit is een spannende en belangrijke dag voor de ouders en het kind. De kleuter is op die leeftijd nog niet leerplichtig, maar het is goed voor zijn ontwikkeling om samen met leeftijdgenootjes al naar school te gaan.

De echte leerplicht begint op de eerste dag van de maand, die volgt op de maand dat een kind vijf jaar is geworden. Een kind dat bijvoorbeeld op 10 oktober zijn vijfde verjaardag heeft gevierd, wordt op de eerste schooldag van de maand november leerplichtig.

Soms is een volledige schoolweek te lang voor jonge leerlingen. Daarom biedt de leerplichtwet een mogelijkheid tot vrijstelling. Ouders van een vijfjarige leerling mogen, in goed overleg met de schooldirecteur, hun kind maximaal vijf uur per week thuishouden. Mocht dit niet genoeg blijken te zijn, dan mag een directeur daar nog vijf extra uren vrijstelling per week bovenop doen. De mogelijkheid voor vrijstelling is uitsluitend bedoeld om overbelasting van de leerling te voorkomen.

Zodra een kind zes jaar is, geldt de overgangsmogelijkheid niet meer. Zesjarige leerlingen moeten allemaal het volledige onderwijsprogramma volgen.

3. Op welke leeftijd houdt de leerplicht op?

Niet alleen de aanvang van de leerplichtige leeftijd is duidelijk omschreven in de leerplichtwet. Deze wet beschrijft ook het einde van de leerplicht. Wanneer dat moment aanbreekt, hangt af van de leerwens van uw kind. Iedere leerling heeft te maken met de zogenoemde volledige leerplicht.

Volledige leerplicht is de plicht om op een erkende school ingeschreven te staan en deze school elke schooldag te bezoeken. De volledige leerplicht eindigt op één van de volgende twee momenten:
· Aan het eind van het schooljaar, waarin een leerling zestien jaar is geworden.
· Meteen daarna volgt de kwalificatieplicht totdat de leerling de leeftijd van 18 jaar bereikt heeft. Daar zit geen dag tussen. De kwalificatieplicht houdt op als de leerling een HAVO- VWO diploma of het MBO niveau 2,3 of 4  behaald heeft.

Een schooljaar loopt van 1 augustus tot en met 31 juli.

4. Wat is partiële leerplicht?

Deze is komen te vervallen met invoering van de kwalificatieplicht. Het is wel  mogelijk dat jongeren die zestien jaar zijn maximaal twee dagen per week onderwijs volgen en daarnaast werken.
Vanuit RMC worden leerlingen totdat ze de leeftijd van 23 jaar bereiken, gevolgd en geprobeerd ze naar school terug te krijgen of om ze hun niveau 2 te laten behalen.

 

5. Wat is vervangende leerplicht?

In sommige gevallen is er voor jongeren vanaf veertien jaar een alternatief leertraject mogelijk. Burgemeester en Wethouders van de gemeente waar een leerling staat ingeschreven, moeten dan eerst in samenspraak met het bevoegd gezag van de school tot de conclusie zijn gekomen dat de leerling daadwerkelijk niet in staat is om volledig dagonderwijs te volgen. Nadat deze conclusie is getrokken, kan een leerling onder de vervangende leerplicht vallen.

6. Vrijstelling van geregeld schoolbezoek

In de leerplichtwet staat omschreven, wanneer een jongere de school niet kan/hoeft te bezoeken. Dit is het geval bij ziekte, schoolsluiting en de vervulling van plichten die voortvloeien uit godsdienst of levensovertuiging. Verder kent de leerplichtwet vrijstelling wegens andere gewichtige omstandigheden en zijn de regels voor extra vakantieverlof duidelijk geregeld.

7. De taak van een leerplichtambtenaar

 Het toezicht op de naleving van de leerplichtwet is opgedragen aan Burgemeester en Wethouders. Zij wijzen voor de uitvoering van dit toezicht een of meerdere leerplichtambtenaren aan. Dit klinkt strenger dan het is. Leerplichtambtenaren zijn er niet alleen om overtreders van de leerplichtwet vermanend op de vingers te tikken, maar ze vervullen ook een maatschappelijke zorgtaak. Zij hebben daarvoor een goed inlevingsvermogen, waarmee ze zich verplaatsen in de problemen van de schoolgaande jeugd. Heel soms zijn leerplichtambtenaren genoodzaakt de officier van justitie in te schakelen. Maar zij doen dit alleen als uiterst redmiddel. Het grootste gedeelte van de tijd zijn leerplichtambtenaren actief bezig een oplossing te vinden voor problemen die de schoolloopbaan van een leerling in gevaar kunnen brengen.

Spijbelen

Spijbelt een kind langer dan drie dagen of regelmatig, dan zoekt de leerplichtambtenaar uit wat hiervan de reden is. Hij kan een procesverbaal opmaken. Ouders en jongeren (vanaf 12 jaar) riskeren een boete, krijgen een leerstraf of kunnen in hechtenis worden genomen. Bij 'luxeverzuim' (extra vakantie onder schooltijd zonder toestemming) is de kans op een procesverbaal groot.
Hoe weet een leerplichtambtenaar dat een leerling met een probleem zit? Spijbelgedrag is vaak een duidelijk signaal dat er iets aan de hand is met een jongere. De school meldt dit soort ongeoorloofd schoolverzuim gewoonlijk aan de leerplichtambtenaar, waarna hij gaat uitzoeken of er een ernstige reden achter het verzuim schuilt. Het komt ook vaak voor dat ouders of leerlingen zelf een afspraak met de leerplichtambtenaar maken om een oplossing voor een bepaald probleem te zoeken. De leerplichtambtenaar werkt nauw samen met allerlei organisaties en instanties die zich bekommeren over het welzijn van de jeugd, zodat hij goed weet wat voor soort oplossingen er zijn.

8. Verplichtingen van schooldirecteuren, ouders en leerlingen

 Schooldirecteuren hebben de volgende verplichtingen:
· Binnen zeven dagen moeten ze de leerplichtambtenaar van de woongemeente van een leerling in kennis stellen van een in- of afschrijving.
· Wanneer een leerling van school wordt verwijderd, moet de schooldirecteur dit terstond melden aan de leerplichtambtenaar.
· Voordat een leerling wordt uitgeschreven, moet de school nagaan of de leerling elders wordt ingeschreven.
· Schooldirecteuren dragen de verantwoording voor het feit dat ongeoorloofd schoolverzuim wordt gemeld aan de leerplichtambtenaar van de gemeente waar de betreffende leerling staat ingeschreven.
· Zij moeten de leerplichtambtenaar alle inlichtingen geven die nodig zijn bij de uitvoering van de leerplichttaak.
· Schooldirecteuren moeten de leerplichtambtenaar in kennis stellen van een leerling die de school voortijdig verlaat.

Verplichtingen van ouders:
· Ouders moeten ervoor zorgen dat hun zoon of dochter op een school of onderwijsinstelling staat ingeschreven.
· Zij zien erop toe dat hun kind de school geregeld bezoekt, dat wil zeggen dat er geen les of praktijktijd wordt verzuimd. Vanaf twaalf jaar is de jongere hier zelf medeverantwoordelijk voor.
· Ouders dienen de school in kennis te stellen van ziekte van hun kind.
· Ouders dienen bij andere redenen van afwezigheid van hun kind toestemming van de schooldirecteur te hebben.

Verplichtingen van leerlingen, die twaalf jaar of ouder zijn:
· Zij moeten de school geregeld bezoeken en kunnen persoonlijk aangesproken worden op ongeoorloofd schoolverzuim.

Wanneer niet aan de bovenstaande verplichtingen is voldaan, dan is er sprake van vermoedelijk ongeoorloofd schoolverzuim. Dit kan een proces-verbaal tot gevolg hebben.

Schooldirecteuren hebben de volgende verplichtingen:· Binnen zeven dagen moeten ze de leerplichtambtenaar van de woongemeente van een leerling in kennis stellen van een in- of afschrijving.· Wanneer een leerling van school wordt verwijderd, moet de schooldirecteur dit terstond melden aan de leerplichtambtenaar.· Voordat een leerling wordt uitgeschreven, moet de school nagaan of de leerling elders wordt ingeschreven.· Schooldirecteuren dragen de verantwoording voor het feit dat ongeoorloofd schoolverzuim wordt gemeld aan de leerplichtambtenaar van de gemeente waar de betreffende leerling staat ingeschreven.· Zij moeten de leerplichtambtenaar alle inlichtingen geven die nodig zijn bij de uitvoering van de leerplichttaak.· Schooldirecteuren moeten de leerplichtambtenaar in kennis stellen van een leerling die de school voortijdig verlaat.Verplichtingen van ouders:· Ouders moeten ervoor zorgen dat hun zoon of dochter op een school of onderwijsinstelling staat ingeschreven.· Zij zien erop toe dat hun kind de school geregeld bezoekt, dat wil zeggen dat er geen les of praktijktijd wordt verzuimd. Vanaf twaalf jaar is de jongere hier zelf medeverantwoordelijk voor.· Ouders dienen de school in kennis te stellen van ziekte van hun kind.· Ouders dienen bij andere redenen van afwezigheid van hun kind toestemming van de schooldirecteur te hebben.Verplichtingen van leerlingen, die twaalf jaar of ouder zijn:· Zij moeten de school geregeld bezoeken en kunnen persoonlijk aangesproken worden op ongeoorloofd schoolverzuim.Wanneer niet aan de bovenstaande verplichtingen is voldaan, dan is er sprake van vermoedelijk ongeoorloofd schoolverzuim. Dit kan een proces-verbaal tot gevolg hebben.

9. Wilt u meer informatie?

Wilt u meer informatie over bijvoorbeeld de partiële leerplicht, of denkt u dat de leerplichtambtenaar u bij een specifiek probleem kan helpen? Schroom dan niet contact op te nemen met de leerplichtambtenaar.

DE LEERPLICHTAMBTENAAR

Het college van burgemeester en wethouders van een gemeente ziet erop toe dat de Leerplichtwet wordt nageleefd. Zij wijzen daartoe een of meer ambtenaren aan. Deze leerplichtambtenaren worden beëdigd door de burgemeester (Leerplichtwet, artikel 16, lid 1 en 2).

De leerplicht handhaven betekent primair controleren op absoluut en relatief verzuim, en verzoeken behandelen om extra verlof en ontheffingen. Zorg verlenen is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van ouders en het onderwijs. Ten opzichte van deze zorg stelt de leerplichtambtenaar zich bescheiden op.

De betrokkenheid van de leerplichtambtenaar is het grootst aan het begin van een (dreigend) verzuimtraject van een leerling, en is noodgedwongen minder als hij later betrokken wordt in het traject. Met andere woorden: hoe eerder we erbij zijn, des te groter zijn de mogelijkheden van de leerplichtambtenaar om de al geboden zorg te ondersteunen en/of aan te vullen. Het initiatief om de leerplichtambtenaar erbij te betrekken moet komen van de ouders en/of het onderwijs.

De taak van een leerplichtambtenaar bevat vier basiselementen.

1. Maatschappelijke zorg verlenen aan jongeren van 5 tot 18 jaar om ongeoorloofd schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten te voorkomen

Om deze taken uit te voeren, onderneemt de leerplichtambtenaar de volgende acties:

- Hij stelt een onderzoek in na een melding van vermoedelijk ongeoorloofd verzuim.

- Hij analyseert de gesignaleerde problematiek.

- Hij zet een traject uit waarin einddoelen worden geformuleerd, en ook de manier waarop deze doelen kunnen worden bereikt.

- Hij verleent kortdurende maatschappelijke hulp.

- Hij verwijst bij specifieke problematiek naar daarvoor bestemde instanties en werkt hier intensief mee samen (bijvoorbeeld GGD, schoolarts, algemeen, maatschappelijk werk, Bureau Jeugdzorg, sociaal-cultureel werk en politie.)

- Hij bemiddelt en adviseert bij conflicten tussen jongeren, hun ouders en/of scholen bij dreigend verzuim en voortijdig schoolverlaten.

- Hij voert voor de taak benodigd overleg op diverse niveaus en overlegstructuren, waaronder het regionaal leerplichtoverleg.

- Hij maakt deel uit van de zorgadviesteams op scholen voor voortgezet onderwijs:

- Hij legt, geïntegreerd in de leerplichtadministratie, leerlingdossiers aan en beheert deze.

2. Verzoeken om extra verlof en vrijstellingen behandelen

De leerplichtambtenaar beslist op verzoeken om extra verlof, als het meer dan 10 dagen bedraagt. Anders ligt deze beslissingsbevoegdheid bij de scholen, en de leerplichtambtenaar controleert of dit correct gebeurd.

De leerplichtambtenaar beslist verzoeken (en kennisgevingen) tot vrijstelling van de verplichting tot inschrijving bij een school of onderwijsinstelling en verzoeken tot vervangende leerplicht en kwalificatieplicht, en handelt deze af.

3. Justitiële zaken afhandelen volgens de Leerplichtwet

Daartoe voert de leerplichtambtenaar de volgende taken uit:

- Hij legt een haltstraf op of maakt proces-verbaal op als de Leerplichtwet wordt overtreden.

Het is noodzakelijk dat leerplichtambtenaren over zaken overleg voeren met het Openbaar Ministerie. Als de ambtenaren hun ideeën over zaken kunnen toetsen aan het oordeel van het Openbaar Ministerie, kan dit sepots voorkomen, een betere kwaliteit van de processen-verbaal bewerkstelligen, kunnen er alternatieve mogelijkheden worden besproken om zaken tot een oplossing te brengen en eenvormiger te beoordelen.

4. Beleid ondersteunen en (mee)ontwikkelen en voorlichting geven

Daartoe voert de leerplichtambtenaar de volgende taken uit:

- Hij stelt beleidsadviezen op voor het (gemeentelijk en regionaal) leerplichtbeleid.

- Hij maakt een jaarverslag.

- Hij geeft voorlichting over de uitvoering van de leerplichthandhaving in de regio.

- Hij helpt voorlichtingsmateriaal te ontwikkelen.